TÜİK’in 2025 AR-GE Faaliyetleri Araştırması’na göre, Türkiye’nin gayri safi yurt içi AR-GE harcaması 980 milyar lirayı aşarak GSYH’deki payını artırdı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını duyurdu. Buna göre, gayri safi yurt içi AR-GE harcaması 2025’te bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
Gayri safi yurt içi AR-GE harcamasının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı 2024’te yüzde 1,46 iken, 2025’te yüzde 1,5’e yükseldi. Bu artış, Türkiye’nin bilim ve teknoloji alanındaki yatırım eğilimini gösteriyor.
AR-GE harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile en büyük paya sahip oldu. Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer alırken, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşların AR-GE harcamalarının payı yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
AR-GE harcamaları içinde personel giderleri yüzde 58,8 ile en büyük harcama kalemini oluşturdu. Bu durum, nitelikli insan gücüne yapılan yatırımın önemini vurguluyor.
2025’te AR-GE harcamalarının yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edildi. Genel devletin payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 olarak kaydedildi. Yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3’lük bir katkı sağlarken, diğer yurt içi kaynakların payı yaklaşık yüzde 0,01 seviyesinde kaldı.
Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden 2025’te toplam 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde ve yüzde 3’ü genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.
TZE cinsinden kadın AR-GE personeli sayısı 2025’te 108 bin 453 kişiyle toplam AR-GE personelinin yüzde 34,1’ini oluşturdu. Kadın personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1’e ulaşırken, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kayıtlara geçti.
AR-GE personelinin öğrenim durumuna göre dağılımında, yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin doktora veya eş değeri, yüzde 19,4’ünün yüksek lisans eğitimine sahip olduğu görüldü. TZE cinsinden bu oranlar lisans için yüzde 49,6, doktora için yüzde 21,4 olarak belirlendi.
2025’te AR-GE harcamalarının en yüksek olduğu bölge, toplam harcamanın yüzde 31,8’ini gerçekleştiren TR10 (İstanbul) oldu. Ankara (TR51) yüzde 30, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova (TR42) bölgesi ise yüzde 9,5 ile bu sıralamada yer aldı. Toplam AR-GE personelinin de en yoğun olduğu bölgeler sırasıyla İstanbul, Ankara ve Kocaeli çevresi oldu.
İmalat sanayisinde yapılan 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi. Orta yüksek teknoloji faaliyetleri yüzde 40,7, orta düşük teknoloji yüzde 7,2 ve düşük teknoloji faaliyetleri ise yüzde 4,4’lük paya sahip oldu. İmalat sanayisinde en fazla araştırmacı, orta yüksek teknoloji faaliyetleri yürüten girişimler tarafından istihdam edildi.
Dolaylı AR-GE teşviklerinin mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcaması içindeki payı 2015’te yüzde 14,8 iken 2025’te yüzde 26,5’e yükseldi. Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcaması 2015’te 11,2 milyar liradan, 2025’te 637,3 milyar liraya ulaştı.
